Онцлох - Говьсүмбэр аймаг

Онцлох - Говьсүмбэр аймаг http://govisumber.nutag.mn/ ru Онцлох - Говьсүмбэр аймаг DataLife Engine Шүүхээс Д.Амарбаясгаланд авсан хилийн хоригийг үргэлжлүүлэхээр шийдвэрлэжээ http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2263 http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2263

Дүүргийн Эрүү, Иргэний хэргийн хялбар ажиллагааны анхан шатны тойргийн шүүхээс өчигдөр /04.13/ яллагдагч Д.Амарбаясгалан болон түүний өмгөөлөгч нараас яллагдагчид авсан Монгол Улсын хилээр гарахыг хязгаарлах хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга хэмжээг өөрчлүүлэх тухай хүсэлт гаргасныг шүүх 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 10-ны өдөр хүлээн авч, 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 13-ны өдөр хянан хэлэлцсэн байна.

Нийслэлийн прокурорын газрын хяналтын прокуророос яллагдагч Д.Амарбаясгаланд Эрүүгийн хуулийн тусгай ангид заасан хэд хэдэн гэмт хэрэгт холбогдуулан эрүүгийн хэрэг үүсгэн яллагдагчаар татан мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулж байгаа болох нь хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтаар нотлогдож байна.

Яллагдагч болон түүний өмгөөлөгч нараас Д.Амарбаясгаланд авсан Монгол Улсын хилээр гарахыг хязгаарлах хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга хэмжээг тодорхой хугацаанд өөрчлүүлэхээр хүсэлт гаргасан ба хүсэлтэд хавсарган ирүүлсэн баримтуудаар яллагдагчид авсан хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга хэмжээг өөрчлөх зайлшгүй үндэслэл тогтоогдоогүй тул өмгөөлөгч нарын хүсэлтийг хангахаас татгалзаж, эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд саад учруулахгүй байх, дахин гэмт хэрэг үйлдэхээс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор яллагдагч Д.Амарбаясгаланд авсан Монгол Улсын хилээр гарахыг болон нэр бүхий хүмүүстэй уулзахыг хязгаарлах хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлэхээр шийдвэрлэжээ.

Т.САЙХАН

Эх сурвалж:www.polit.mn

]]> zulaa Wed, 15 Apr 2026 13:49:01 +0800 Артемис II сансрын нисгэгчид түүх бүтээлээ http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2262 http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2262

Хүн төрөлхтөн анх удаа Сарны алслагдсан, нууцлаг бүс болох Orientale Basin-ийг бүхэлд нь ажиглан, түүний гайхамшигт бүтэц, урьд өмнө харагдаж байгаагүй дүр төрхийг нээж чадлаа. Энэхүү түүхэн амжилтыг Artemis II багийнхны уйгагүй хүчин чармайлт, дэвшилтэт технологийн ачаар биелүүлэв.

Уг бүс нутаг нь Сарны хамгийн сайн хадгалагдан үлдсэн аварга том солирын тогоонуудын нэг бөгөөд урьд өмнө нь зөвхөн хэсэгчлэн судлагдаж байсан юм. Харин энэ удаад орчин үеийн камер, хэмжилтийн технологийн тусламжтайгаар уг бүсийн геологийн бүтэц, цагираг хэлбэрийн тогтоц, гадаргуугийн онцлогийг илүү нарийвчлан тогтоожээ.

Эрдэмтдийн үзэж буйгаар, энэхүү шинэ мэдээлэл нь Сар хэрхэн үүсэж, хөгжсөн талаарх ойлголтыг гүнзгийрүүлэхээс гадна ирээдүйн судалгаа, боломжит хүнтэй буултын төлөвлөгөөнд чухал хувь нэмэр оруулах аж.

Мэргэжилтнүүд энэ амжилтыг хүн төрөлхтний сансар судлалын дараагийн шатанд гарч буй чухал дэвшил хэмээн үнэлж байна.

Гэрэл зураг: NASA

]]> zulaa Wed, 08 Apr 2026 15:53:35 +0800 УИХ-ын дарга үгэндээ "Парламент бол бодлогын мэтгэлцээний талбар болохоос биш, төрийн үйл ажиллагааг гацаагч байж болохгүй" гэдгийг хатуу сануулав http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2261 http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2261

Монгол Улсын Их Хурлын даргаар сонгогдсон С.Бямбацогт индэр дээрээс парламентын гишүүд болон ард түмэндээ хандаж, ирэх жилүүдийн засаглалын өнгө төрхийг тодорхойлсон чухал мэдэгдлүүдийг хийлээ. Түүний илтгэлийн гол санаануудыг тоймлон хүргэж байна.

1. Хариуцлагатай ба ёс зүйтэй парламент

УИХ-ын дарга үгэндээ "Парламент бол бодлогын мэтгэлцээний талбар болохоос биш, төрийн үйл ажиллагааг гацаагч байж болохгүй" гэдгийг хатуу сануулав.

Ёс зүйн шаардлага: Гишүүдийн ёс зүй, сахилга батыг нэгдүгээрт тавьж, хурал тасалдаг, хариуцлагагүй ханддаг гишүүдийн "толгойг илэхгүй" гэдгээ мэдэгдлээ.
Улс төрийн амлалт: Тэрбээр УИХ-ын даргын албыг дараагийн өндөр албан тушаалд хүрэх дамжлага, шат гишгүүр болгож ашиглахгүй гэдгээ хариуцлагатайгаар амлав.

2. "Хүн засаглахгүй, хууль засаглана"

Монголын хууль гурав хоног гэдэг хэллэгийг халах цаг болсныг тэрбээр онцоллоо.

Хуулийн хэрэгжилт: Батлаад мартдаг биш, амьдралд хэрэгждэг хууль хэрэгтэй. Хууль хэрэгжихгүй байгаагийн шалтгаан нь баталж буй хуулийн төсөл өөрөө чанаргүй байгаатай холбоотой гэж дүгнэв.
Хүний эрх: Аливаа хуулийн төсөл хүний эрх, эрх чөлөөнд суурилсан эсэхийг нягталж байж батлах зарчим баримтална.

3. Баялаг бүтээгчид ба эдийн засгийн тусгаар тогтнол

Хувийн хэвшлээс төрд орж ирсэн хүний хувьд тэрбээр бизнес эрхлэгчид, татвар төлөгчдөө тууштай дэмжихээ илэрхийллээ.

Чөлөөт эдийн засаг: Төрийн оролцоог багасгаж, хүнд суртлын дөнгөнөөс иргэдээ чөлөөлөх нь эдийн засгийн тусгаар тогтнолын үндэс гэж үзэж байна.
Баялгийн сан: Энэ хаврын чуулганаар монгол хүн баялгийнхаа эзэн байх эрх зүйн шинэчлэлийг хийж, байгалийн баялгийн өгөөжийг ард түмэнд хүртээмжтэй болгох хуулийг батлахаа амлав.

4. Цаг үеийн сорилт ба хурдтай шийдэл

Дэлхий дахины геополитикийн ээдрээтэй нөхцөл байдал манай улсад нөлөөлж буйг тэрбээр дурдаад, УИХ ба Засгийн газар маш хурдтай хамтарч ажиллах шаардлагатайг санууллаа. Ялангуяа шатахууны үнэ болон махны үнийн өсөлт зэрэг иргэдийн амьжиргаанд шууд нөлөөлөх асуудлыг "бага дээр нь" шийдэх ёстойг онцлов.

"Та бидний хэлсэн үг, гаргасан авир өдөр бүр монгол айл өрхийн хойморт урилгагүй нэвтэрч, төрдөө итгэх итгэлийнх нь галыг бадрааж, эсхүл унтрааж байдгийг байнга санаж байгууштай." > — С.Бямбацогт

С.Бямбацогт даргын хэлсэн үг бүхэлдээ "Хариуцлага, Хууль засаглал, Иргэнээ түшсэн төр" гэсэн гурван тулгуурт суурилжээ. Тэрбээр ард түмний төлөөлөгчдийг үзэл бодол, нам эвслээр нь алагчлахгүй, харин зөвхөн улс орны язгуур эрх ашгийн төлөө нэгдэхийг уриаллаа

]]> zulaa Fri, 03 Apr 2026 17:27:36 +0800 Ажлын байрандаа архидан согтуурсан дарга нарыг ажлаас нь чөлөөлжээ http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2258 http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2258

Ажлын байрандаа архидан согтуурч, зүй бус үйлдэл гаргасан Хөдөлмөр, халамж үйлчилгээний ерөнхий газрын Ажиллах хүч, шилжилт хөдөлгөөн зохицуулалтын газрын дарга А.Сэрээтэр, Хөдөлмөрийн бодлогын хэрэгжилтийн газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч М.Эрдэнэбулган нарыг ажлаас нь чөлөөлжээ. Хөдөлмөр, халамж үйлчилгээний ерөнхий газрын дарга З.Бауыржан 2026.03.19-ний өдөр тушаал гаргаж, ёс зүйн ноцтой зөрчил гаргасан дарга нарыг ажлаас нь чөлөөлсөн байна. Мөн цагдаагийн байгууллага дээрх дарга нарт зөрчлийн хэрэг үүсгэж, шалгаж байгаа аж.]]> zulaa Fri, 20 Mar 2026 13:47:17 +0800 АН иргэний хувийн мэдээлэлд халдсан асуудлаар хариуцлага хүлээх үү http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2256 http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2256

АН-ын дарга О.Цогтгэрэл багаа бүрдүүлж, ажиллах дүрэм журмаа танилцуулаад удаагүй байна. Түүний сөрөг хүчний даргаар томилогдсон энэ цаг үе тун чухал. Эрх баригч намын рейтинг олон нийтийн дунд уналттай байгаа учраас АН ирэх сонгуулиудад амжилт олох боломжтой. Үүний төлөө О.Цогтгэрэл ажиллана. Гэвч АН-ын даргын үйл ажиллагаа анхнаасаа мордохын хазгай гэдэг шиг болчихлоо. Тэд гишүүддээ зориулсан AN.mn вэб сайтыг хөгжүүлж сонгуулийн насны хоёр сая гаруй иргэний мэдээллийг байршуулжээ. Мэдээж гишүүддээ зориулсан вэб сайт хөгжүүлж болно. Гэхдээ дурын иргэн регистрийн дугаар хийхэд хувийн мэдээлэл гарч ирэх байдлаар оруулж болохгүй. Эндээс тухайн иргэдийн хувийн мэдээллийг хаанаас олж авсан бэ гэдэг асуулт гарч ирж, АН иргэний хувийн мэдээлэлд халдсан асуудлаар хариуцлага хүлээх үү гэдэг асуудал яригдаж эхлэв. Ардчилал гэдэг зөвхөн сонгуульд оролцох эрх чөлөө биш.

Иргэнийхээ хувийн мэдээллийг хамгаалах, хүний халдашгүй орон зайг хүндэтгэх соёл юм. Гэтэл улс төрийн өрсөлдөөн ширүүсэх тусам “мэдээлэл” зэвсэг болж, иргэний “хувийн орон зай” улс төрийн тулааны талбар болон хувирч байна. Тэгэхээр АН-ын энэ удаагийн асуудал нам хоорондын маргаан биш, Үндсэн хуулийн суурь зарчимд халдсан ноцтой кейс болж мэдэхээр нөхцөл байдал үүсэв. Манай улсад хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай хууль бий. Тэр хуулиар иргэний зөвшөөрөлгүйгээр түүний мэдээллийг цуглуулах, боловсруулах, дамжуулахыг хориглосон. Улс төрийн нам бол хууль дээдлэх ёстой институц. Харин өөрсдөө хууль зөрчсөн байж болзошгүй нөхцөл үүсвэл хариуцлагаас зугтаж чадах болов уу.

Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйлд иргэний үндсэн эрх, эрх чөлөөг баталгаажуулсан. Үүнд, халдашгүй, чөлөөтэй байх эрх, хувийн нууц, захидал харилцааны нууц, нэр төр, алдар хүндээ хамгаалуулах эрхийн хамгаалахаар заажээ. Тэгэхээр улс төрийн нам энэ эрхэд халдвал Үндсэн хуулийн зөрчил болно. Харин Үндсэн хуульд улс төрийн намын хариуцлагын асуудлыг шууд байдлаар тусгаагүй ч нам нь Үндсэн хууль, бусад хуулийг чандлан сахих үүрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл нам хууль зөрчвөл “улс төрийн байгууллага” гэх нэрээр хариуцлагаас чөлөөлөгдөхгүй гэсэн үг юм.

Мөн улс төрийн намын тухай хуульд намын хариуцлагын асуудлыг Үндсэн хууль, бусад хуулийг сахин биелүүлэх, ардчилсан зарчим баримтлах, санхүү, үйл ажиллагаагаа ил тод байлгахаар тусгасан. Хэрэв нам хууль зөрчвөл, сануулга өгөх, төрийн санхүүжилтийг зогсоох, бүртгэлийг түдгэлзүүлэх, улсын дээд шүүхийн шийдвэрээр татан буулгах хүртэл арга хэмжээ авна гэж заажээ. Тэгэхээр АН иргэний хувийн мэдээлэлд халдсан нь тогтоогдвол хариуцлагаас бултах аргагүй болж байна. Ер нь иргэний хувийн мэдээллийн хамгаалалт бол ганц намын асуудал биш. Өнөөдөр АН, маргааш МАН, нөгөөдөр өөр ямар нэг нам бидний мэдээлэлд дураараа халдаж болох нөхцөл байдал үүссэн гэдгийг харуулав.

Т.БАТСАЙХАН

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

]]> zulaa Thu, 12 Mar 2026 10:39:57 +0800 Говьсүмбэр аймагт зохион байгуулж байгаа Гамшгаас хамгаалах команд-штабын сургууль эхэллээ http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2255 http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2255 Монгол Улсын Шадар сайдын баталсан хуваарийн дагуу Говьсүмбэр аймагт Онцгой байдлын ерөнхий газраас зохион байгуулж байгаа Гамшгаас хамгаалах команд штабын сургууль аймаг, сумдын удирдах бүрэлдэхүүний танхимын сургалтаар эхэллээ.

Команд штабын сургуулийг гамшгаас хамгаалах улсын алба, аймаг, сумдын удирдлагын бэлэн байдлыг үнэлэх, болзошгүй гамшиг, аюулт үзэгдлийн үед удирдлага, зохион байгуулалт, харилцан ажиллагааг сайжруулах, шийдвэр гаргалт, мэдээлэл солилцооны шуурхай байдлыг нэмэгдүүлэх зорилгоор зохион байгуулдаг онцлогтой юм.

Сургуулийн нээлтийн ажиллагаанд ОБЕГ-ын дэд дарга, хурандаа Ц.Уранчимэг, Говьсүмбэр аймгийн Засаг дарга Т.Бат-Эрдэнэ, аймаг сумдын 80 гаруй удирдах бүрэлдэхүүн, гамшгаас хамгаалах албадын төлөөлөл оролцсон юм.

Хурандаа Ц.Уранчимэг хэлсэн үгэндээ “Уур амьсгалын өөрчлөлт, байгалийн болон технологийн гаралтай аюулт үзэгдэл, ослын давтамж, хор уршиг нэмэгдэж байгаа өнөөгийн нөхцөлд гамшгийн эрсдэлийг бууруулах, бэлэн байдлыг хангах, байгууллагуудын хамтын ажиллагааг бэхжүүлэхэд команд-штабын сургууль, дадлагын ач холбогдол өндөр байна. Говьсүмбэр аймгийн хэмжээнд сүүлийн 5 жилийн хугацаанд гамшиг, аюулт үзэгдэл, ослын нийт 240 удаагийн дуудлага бүртгэгдэж, 37 иргэн амь насаа алдаж, 1116 хүн гэмтэж бэртэн, өвчилж, 878 толгой мал хорогдон, 3.7 тэрбум төгрөгийн шууд хохирол учирсан. Бүртгэгдсэн тохиолдлын 50.4 хувийг обьектын гал түймэр, 15.8 хувийг цас, шаварт суусан дуудлага, 7.9 хувийг зам тээврийн осол, 7.5 хувийг төөрсөн, сураггүй болсон тохиолдол эзэлж байна. Түүнчлэн аймгийн хэмжээнд жилд дунджаар 48 удаагийн гамшиг, аюулт үзэгдэл, ослын дуудлага бүртгэгддэг бөгөөд хүн амын тоонд харьцуулахад 100.000 хүн амд жилд дунджаар 266 дуудлага ногдож байгаа нь улсын хэмжээнд аюулт үзэгдлийн тохиолдлоор эхний 5 аймгийн нэгт багтаж байна” хэмээн онцоллоо.

Харин аймгийн Засаг дарга Т.Бат-Эрдэнэ “Дорноговь, Дундговь зэрэг хөрш зэргэлдээ аймгуудаас отор нүүдлээр ирэх малчдын хөдөлгөөн их байдаг нь шүлхий зэрэг малын гоц халдварт өвчний эрсдэлийг нэмэгдүүлэх нөхцөл бүрдүүлж байна. Мөн аймгийн нутаг дэвсгэрээр өдөрт дунджаар 1000 гаруй ачаа тээврийн автомашин зорчдог нь замын ачааллыг нэмэгдүүлж, зам тээврийн осол, зөрчил нэмэгдэх хандлага ажиглагдаж байна. Иймд болзошгүй эрсдэлийг бууруулах, урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр холбогдох байгууллагуудын хамтын ажиллагаа, бэлэн байдлыг хангах нь чухал байна” гэж хэлсэн үгэндээ танилцуулсан юм.

Тус команд штабын сургууль нь удирдах бүрэлдэхүүний танхимын сургалт, штабын дадлага, сорил гэсэн 3 үе шаттайгаар 3 өдөр үргэлжлэх бөгөөд гамшгийн үед удирдлагын шийдвэр гаргалт, байгууллагуудын харилцан ажиллагаа, хариу арга хэмжээний бэлэн байдлыг үнэлж, сайжруулахад чиглэгдэж байна.

]]> zulaa Thu, 12 Mar 2026 09:11:35 +0800 “Аюулгүй амьдрах ухаан” хөтөлбөрийн сургагч багш бэлтгэх сургалт Говьсүмбэр аймгаас эхэллээ http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2254 http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2254 Монгол Улсын Шадар сайдын аймаг, орон нутгийн Засаг дарга нартай байгуулсан гэрээний хэрэгжилтийг хангах, Боловсролын ерөнхий хуулийн 14.4-т "Бүх түвшний боловсролын сургалтын хөтөлбөрт дараах агуулгыг заавал тусгаж, боловсролын сургалтын байгууллага өмчийн хэлбэр харгалзахгүй хэрэгжүүлнэ" гэж заасны дагуу “Аюулгүй амьдрах ухаан” сургалтын сургагч багш бэлтгэх ажлыг улс орон даяар үе шаттайгаар зохион байгуулж эхэллээ.

Анхны сургалтад Говьсүмбэр аймгийн Сүмбэр, Шивээговь, Баянтал сумдын ерөнхий боловсролын сургууль, цэцэрлэг, Политехник коллежийн нийт 54 эрхлэгч, багш, ажилтан нарыг хамруулж,сургагч багшаар бэлтгэлээ.

Тус сургалт нь жилээс жилд өсөн нэмэгдэж байгаа уур амьсгалын өөрчлөлт, байгаль цаг уурын гаралтай гамшиг, аюулт үзэгдэл, ослын эрсдэлээс өөрийгөө болон бусдыг хамгаалах мэдлэг, чадварыг боловсролын байгууллагын түвшинд түгээн дэлгэрүүлэх зорилгын хүрээнд зохион байгуулагдаж байгаа гэдгээрээ онцлог юм.

Ингэснээр гамшгийн эрсдэлийг бууруулах, урьдчилан сэргийлэх агуулгыг сургууль болон сургуулийн өмнөх боловсролын байгууллагаар дамжуулан хүүхэд, багачууд, суралцагчдад системтэй хүргэх боломж бүрдлээ.

Онцгой байдлын ерөнхий газраас Боловсролын ерөнхий газартай хамтран хэрэгжүүлж байгаа тус сургалтыг цаашид улсын хэмжээний 876 сургуулийн багш нарыг сургагч багшаар бэлтгэн, 24 цагийн модуль хөтөлбөрөөр “Аюулгүй амьдрах ухаан” сургалтыг жигд, хүртээмжтэй хүргэх зорилтыг хэрэгжүүлэн ажиллаж байна.

Сургалтыг орон даяар зохион байгуулснаар гамшгаас хамгаалах боловсролыг бүх шатны боловсролын байгууллагыг бэхжүүлэх, хүүхэд, багачуудын аюулгүй байдлын мэдлэг, дадлыг нэмэгдүүлэх, эрсдэлийн талаарх зөв ойлголтыг төлөвшүүлэхэд чухал хувь нэмрээ оруулах юм.

]]> zulaa Wed, 11 Mar 2026 09:31:17 +0800 АТГ-ааc Э.Бат-Амгалан, Э.Батбаяр нарыг 30 тэрбум төгрөгийг шамшигдуулсан хэргээр шалгаж эхэлсэн үү! http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2253 http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2253
Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын сайд Э.Бат-Амгалан, түүний төрсөн дүү Э.Батбаяр нарыг АТГ-аас “Зэс эрдэнийн хувь” компанийн хувьцаа эзэмшигчдийн гомдлын дагуу хэрэг нээн шалгаж эхэлжээ.

Эрдэнэт үйлдвэрийн үүсмэл овоолго ашигладаг “Зэс эрдэнийн хувь” компанийн хувьцаа эзэмшигчдийн төлөөлөл 2026.02.13-нд Хот байгуулалт, барилга орон сууцжуулалтын сайд Э.Бат-Амгалан болон түүний дүү Э.Батбаяр тэргүүтэй хэд хэдэн хүнийг 30 орчим тэрбум төгрөг шамшигдуулсан хэргээр шалгуулахаар АТГ-д гомдол гаргаж буй мэдэгдэж байв.

Тодруулбал, Орхон аймгийн 24500 иргэн “Зэс эрдэнийн хувь” компанид хувьцаа эзэмшдэг.

“Зэс-Эрдэнийн хувь” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Б.Мөнхбаатар "Энэ компанийг хувьцаа эзэмшигчид 2010 онд үүсгэн байгуулсан, 2019 онд би гүйцэтгэх захирлаар ирсэн. Цар тахлын үед үйлдвэрээ барьж байгуулсан. Манай компанийн санхүү эрхэлсэн захирлаар ажиллаж байсан Э.Батбаяр нь тухайн үед жирийн нэг төрийн албан хаагч байсан. Бид хамтран хөрөнгө босгох яриаг Э.Бат-Амгалан сайдын дүү Э.Батбаяртай хийсэн. Э.Батбаяр нь Төлөөлөн удирдах зөвлөлийг хууран мэхэлж, 2022 оны аравдугаар сарын 10-нд энэ бүх ажиллагааг эхлүүлсэн.

Өнөөдрийн байдлаар манай компани 30 тэрбум төгрөгөө НӨАТ хэлбэрээр Э.Батбаярын компанид алдсан. Гадаад руу экспорт хийж буй компани НӨАТ-ын ямар нэгэн татваргүй байдаг. Харин Э.Батбаяр бидэнд "Ямар нэгэн НӨАТ-ын дарамт үүсэхгүй" гэж хэлээд гэрээ байгуулж өөрийнхөө компаниар худалдаа дамжуулсан. Ийнхүү 2023 оноос эхлээд манай компани 10 мянган тонн зэс гаргахад 30 тэрбум төгрөгийг шамшигдуулж, сайд ахынхаа УИХ-ын сонгуульд нь оролцсон байх магадлалтай байна" хэмээн ярьсан байдаг.

]]> zulaa Thu, 05 Mar 2026 15:00:50 +0800 С.Хулан: Хүүхдэд гэрийн даалгавар хийх амархан гэсэн мэдрэмжийг өгөх нь чухал http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2251 http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2251
Хүүхэд бүр дахин давтагдашгүй ертөнцийн эзэд. Тэдний сэтгэлд гайхалтай их төсөөлөл, хүсэл мөрөөдөл, авьяас билиг, энэрэл хайр, гэгээн бүхэн бий. Сургуулийн босгыг дөнгөж алхаж, шинэ орчинтой танилцаж буй хүүхдүүдийн хувьд мөн шинэ ертөнц байдаг. Тиймээс “Зууны мэдээ” сонин энэ удаагийн “Дугаарын зочин”-оор хүүхдийн сэтгэл зүйч, доктор С.Хуланг урьж, бага ангийн хүүхдийн сэтгэл зүйн талаар ярилцлаа.

-Хүүхэд сургуулийн сурагч болоод шинэ орчинтой танилцахаараа сэтгэл зүй нь хэрхэн өөрчлөгддөг вэ?

-Сургуулийн босгыг алхаж байгаа хүүхдүүдийн хувьд сургууль бүхэлдээ шинэ орчин байдаг. “Сургууль гэж юу юм бол” гэж сонирхоно. Харин энэ үед бид юун дээр алддаг вэ гэхээр “Том болчихлоо” гэсэн ойлголтыг хүүхдэд өгдөг. Энэ нь зарим хүүхдэд сэтгэлзүйн хувьд түгшилт үүсдэг гэсэн үг. Тиймээс зургаан настай хүүхдийг сургуульд ороход нь “Сурагч болчихлоо шүү дээ, ямар мундаг юм бэ” гэж өөртөө итгэх итгэлийг нь нэмэгдүүлж, “Би чадах юм байна” гэсэн мэдрэмжийг төрүүлэх нь чухал. Хүүхдийнхээ хийж байгаа жижиг үйлдэл бүрийг нь ажиглаж, урамшуулж, ангидаа дасахад нь туслах хэрэгтэй. Хүүхдийг сургуулийн орчинд дасах үйл явцыг нь багш, эцэг, эх асран хамгаалагчид бүгд дэмжиж өгөх нь чухал юм.

-Хүүхдийн дасах үйл явц хэр удаан үргэлжилдэг вэ?

-Бие махбод, тархи мэдрэлийн систем шинэ орчинд дасах үйл явц 3-6 сар үргэлжилдэг. Зургаан сар гэхээр тухайн хичээлийн жил дундаа орж, хүүхдүүд эрдмийн баяраа тэмдэглэх үетэй таарч байгаа юм. Эрдмийн баяр нь хүүхдэд “Би чадаж байна шүү дээ” гэсэн мэдрэмжийг өгдөг.

Тиймээс бид хүүхдийн сурах үйл явцын хамгийн чухал үед “Би сурмаар байна, сурч чадах юм байна, сургуульд сурч, сурагч болох нь гоё юм байна” гэсэн мэдрэмжийг өгөх нь чухал. Өөрөөр хэлбэл, эхний зургаан сард “Би чадлаа шүү дээ” гэж бодох бодол нь тухайн хүүхдийн ирээдүйн “би”-г тодорхойлдог.

Гэтэл бид юун дээр алддаг вэ гэхээр “Одоо л сурахгүй бол болохгүй, “Чи муу байна” гэдэг. Багш нарын хувьд хүүхдүүдийг сурах чадварыг оноогоор үнэлдэг. Хүүхэд бүрийн бүрийн хөгжил, чадамж, өссөн орчин ялгаатай. Ямар нэг чадвар нь сул хөгжсөн хүүхэд байж болно шүү дээ. Хүүхэд сайн оноо авахын тулд хичээгээд чадахгүй байгаадаа урам хугардаг. Үүнээс болоод “Сургуульд сурах ямар хэцүү юм бэ, сургуульд явмааргүй байна” гэсэн сэтгэл зүйн байдал үүсдэг.

Сурч эзэмших нь чухал, надад хэрэгтэй зүйл гэхээс илүү “Би хэдэн оноо авах вэ” гэдэгт төвлөрөөд байхаар хүүхдэд түгшилт үүсдэг. Сэтгэл судлал гэхээр хүнийг тархийг судалдаг.

“Шалгалтдаа унавал улирна, хүүхдүүд намайг шоолно, аав ээж маань загнана” гэсэн гэсэн айдастай байхаар сурах процесс урагшилж өгөхгүй гэсэн үг. Тиймээс бид хүүхдийнхээ ирээдүйн том асуудлыг шийдэж байна гэдгээ ойлгох хэрэгтэй юм. Үүний тулд хамгийн эхэнд тухайн хүүхдийнхээ урам авсан мэдрэмж дээр нь тулж ажиллаж, өөртөө итгэх итгэлийг нь унтраахгүй байх хэрэгтэй. Хүүхдийн дасах процессийг зөв тавьж өгөх нь чухал юм.

-Хүүхдийг сургуулийн орчинд дасахад хэрхэн туслах боломжтой вэ?

-Шинэ ажилд ороод, шинэ карьераа эхлэх гэж байгаа хүн ажлын эхний өдөр “Би чадах болов уу”, “Ямар хүмүүс хүлээж байгаа бол” гэж боддогтой адил хүүхдүүд “Сургууль юу заадаг юм бол, Надад хүмүүс хэрхэн хандах бол” гэж боддог. Тиймээс эцэг эхчүүдийн хувьд хүүхдээ сургуульд орохын өмнө сэтгэл зүйг нь бэлдэх хэрэгтэй. Ингэхдээ хэд хоногийн өмнө хүүхдээ сургуулийн орчинтой танилцуулбал илүү үр дүнтэй.

Жишээлбэл, Хонх дуугарахаар хичээл завсарладаг байх нь, унтах, тоглох газар байхгүй зэргийг орчинд нь харуулж, танилцуулснаар сэтгэл зүйн хувьд тодорхой хэмжээнд хүлээж авахад нь тусалдаг. Энэ мэтчилэн жаахан ч гэсэн ойлголт өгч, нийгмийн харилцаанд дасахад нь туслах хэрэгтэй.

Хоёрдугаарт, бусад хүүхдүүдтэй хэрхэн харилцах вэ гэдгийг нь зааж өгөх нь чухал. Жишээлбэл, Хүүхдүүдэд өөрийгөө хэрхэн танилцуулах талаар мөн хамт ширээнд суудаг хүүхэд нь гарыг хөдөлгөөд байвал “Найз аа ширээгээ хөдөлгөхгүй байж болох уу. Надад бичихэд хэцүү байна” гэдгийг уурлахгүйгээр хэлэх зэргийг зааж өгөөрэй.

-Хүүхдийнхээ гэрийн даалгаврыг хэрхэн зөв хийлгэх вэ?

-“Хүүхдээ сургуультай танилцахад бэлдээрэй” гэдэгтэй адил эцэг эхчүүд ч мөн өөрсдийгөө бэлдэх хэрэгтэй байдаг. Аав ээжийн хэцүү байдлыг даван туулж байгаа хандлагаас хүүхэд суралцаж байдаг.

“Хичээлээ хийхгүй яасан юм бэ, “Даалгавраа хийсэн үү” гээд даалгавар гэхээр нэг том бүхэл зүйл шиг сонсогдоод байдаг. Харин гэрийн даалгаврыг хөнгөнөөр хүүхдэд ойлгуулахын тулд “Хоёр мөр цэвэрхэн бичээд л боллоо шүү дээ. Тэгээд гараа амрааж байгаад үлдсэн даалгавраа хийгээд л боллоо. Дараа нь дуртай зүйлээ хийж болно.

Даалгавар чинь гоё, зугаатай зүйл” гэдэг байдлаар хүүхдэд даалгавар “Амархан, гоё юм байна” гэсэн мэдрэмжийг өгөх нь байна. Зарим хүүхэд даалгавар гэхээр яагаад дургүй болсноо ч хүүхдүүд мэддэггүй. Сэтгэлзүйн зөвлөгөө авч байгаа хүүхдүүдийг сонсохоор “Даалгавар хийхээр л хэзээ дуусах нь мэдэгдэхгүй хэцүү байдаг, загнуулдаг” гэдэг. Даалгавар гэхээр өөрт нь хэрэгтэй зүйл гэж бодохгүйгээр “хэцүү” гээд ойлгочихдог. Цаашлаад багш нь даалгавар өгөхөөр хэцүү санагдаад эхэлнэ гэсэн үг.

Зарим эцэг эхчүүд маань юун дээр алдаад байна гэхээр, өөрсдөө хүүхдийнхээ хажууд утсаа оролдоод “Даалгавраа хий” гээд загнаад байдаг. Тэгэхгүйгээр хүүхдийнхээ хажууд суугаад “Би энийг хийе, чи энийг хийчих. Хоёулаа дараа нь тоглоё“ гэсэн байдлаар хандах хэрэгтэй.

Хүүхдийнхээ дааж чадах хэмжээнд нь ачаалал өгөх хэрэгтэй. Мөн хүүхдээ урамшуулах нь хамгийн чухал юм. Хичээлд суух, даалгавар хийх нь хүүхдийн хувьд шинэ зан үйл учраас түүнийг “бэхлэх” хэсэг гэж байдаг. Жишээлбэл, хүүхдээ хичээлээ хийгээд дуусахаар нь “Чи чадлаа гээд баяр хүргэж гараа цохих, чиний дуртай тоглоомыг 10 минут тоглоё” гэх зэргээр шинэ зан үйлийг нь бэхэлж өгнө гэсэн үг. Харин үүн дээр нэг алддаг зүйл нь хүүхдээ урамшуулахдаа амттан, утсаар тоглуулах зэрэг дэлгэцийн хэрэглээ, амттан зэрэг буруу зан үйлээр “бэхэлж” байгаа нь анзаарагддаг.

-Хүүхэд бүрийн сурах арга барил ялгаатай. Үүнийг хэрхэн таньж мэдэж, хөгжүүлэх нь чухал вэ?

-Зарим хүүхдүүд сонсож сурдаг. Зарим нь харж, жишиж, зарим хүүхэд зураг дээр тайлбарлахаар илүү ойлгодог. Харилцан ярилцвал ойлгодог хүүхэд байхад биеэрээ хөдөлж тайлбарлаад өгөхөөр сурдаг хүүхэд байна. Энэ мэтчилэн хүүхэд бүрийн сурах арга барил дахин давтагдашгүй ялгаатай. Тиймээс хүүхдэд аль нь илүү ажиглагдаж байна гэдгийг ойлгох нь чухал юм.

-Хүүхдийн анхаарлыг төвлөрөлтийг сайжруулахад ямар арга илүү үр дүнтэй вэ?

-Сүүлийн үеийн хүүхдүүдийн анхаарал төвлөрөлтийн хугацаа харьцангуй богино болсон. Тиймээс хүүхэд анхаарал нь төвлөрсөн хугацаа буюу эхний 5-10 минутад ерөнхий ойлголтыг өгч, дараагийн 20 минутад хүүхдийг хичээлээ хийхэд зориулах хэрэгтэй. Энэ хугацаанд хүүхдийн анхаарал төвлөрөл сулраад ирэхээр эргээгээд сэргээх дасгалуудыг хийгээрэй.

Анхаарал төвлөрүүлдэг хөгжилтэй зугтаатай, хоёр гарын дасгалууд байдаг. Хоёр гараараа хоёр өөр зүйлийг нэгэн зэрэг хийхээр баруун, зүүн тархи зэрэг ажиллаж хоорондын холбоос сайжирдаг. Ингэснээр хүүхдийн анхаарал сайн төвлөрдөг гэсэн үг. Хүн юмыг анхаарч байж байж тогтооно. Тогтоосноор мэдлэг болдог.

Тиймээс сурах үйл явц хамгийн түрүүнд анхаарал төвлөрүүлэхээс эхэлнэ гэсэн үг. Тоглоомын аргаар анхаарлыг төвлөрүүлж, дараагийн 10-20 минутад хичээлийг хийлгээд энэ байдлаар ажиллах хэрэгтэй. Даалгавар нь ойлгомжтой, тодорхой байгаад мөн энэ хугацаанд хүүхдээ загнахгүй, шүүмжлэхгүй байхад анхаарах нь чухал юм.Тэр хугацаанд эцэг эхчүүд үнэхээр давчдаад байвал түр гарах ч юм уу өөрийгөө тайвшруулах аргыг хэрэглэх боломжтой.

-Хүүхдэдээ урамшуулал, магтаал хэлэхдээ юун дээр илүү анхаарах хэрэгтэй вэ?

-Хүүхдийг хийж байгаа үйлдэл дээр нь урамшуулах хэрэгтэй. Жишээлбэл, “Өчигдрийнхөөсөө илүү гоё бичсэн байна”, хичээгээд байвал чадаж байна шүү дээ, бичээд байвал улам гоё болох байх даа” зэрэг найдан зэмлэх аргыг хэрэглэж болно. Түүнээс биш “Танай ангийн тэр хүүхэд сайн бичдэг байхад чи яагаад чадахгүй байна” гэж болохгүй. Өөрийг нь өөртэй нь, өчигдрийг өнөөдөртэй харьцуулж хүүхдээ урамшуулаарай.

Пүрэвдашийн АМГАЛАНБАЯР

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

]]> zulaa Thu, 26 Feb 2026 12:36:41 +0800 Монгол Улсын дархан хилийн зурваст газарт 34,227 га газар олгосон өмнөх Засгийн газрын хууль бус тогтоолыг хүчингүй болголоо http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2250 http://govisumber.nutag.mn/index.php?newsid=2250

“Улсын хилийн зурваст газар ашиглуулах тухай” Засгийн газрын 2025 оны тавдугаар сарын 28-ны 262дугаар тогтоол, “Газрыг улсын тусгай хэрэгцээнд авах арга хэмжээний тухай” Боомтын сэргэлтийн Үндэсний хорооны 2025 оны нэгдүгээр сарын 27-ны өдрийн 09 дүгээр тогтоолыг хүчингүй болголоо.

Монгол Улсын Үндсэн хууль, Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал, Төрөөс хилийн талаар баримтлах бодлого, Монгол Улсын хилийн тухай хуульд улсын хил халдашгүй дархан байх, хилийн аюулгүй байдал нь үндэсний аюулгүй байдлын салшгүй хэсэг болохыг тодорхой зааж хуульчилсан.Гэтэл өмнөх Засгийн газар сүүлчийн хуралдаанаараа Монгол Улсын Үндсэн хууль, Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлалыг зөрчиж, улсын хилийн зурваст байрлах хилийн 10 боомтын орчимд, улсын хилээс 0.9–2.5 км-ийн зайд байрлалтай, нийт 34,227 га газар ашиглуулах шийдвэр гаргасан нь тодорхой болсон.

Өнөөдрийн байдлаар улсын хилийн зурваст газартай бүхэлдээ болон хэсэгчлэн давхацсан ашигт малтмалын хайгуул, ашиглалтын нийт 54 тусгай зөвшөөрөл байгаагаас хайгуулын 16, ашиглалтын 38 тусгай зөвшөөрөл байгаа бөгөөд 20 тусгай зөвшөөрөл нь Монгол Улсын Хилийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж эхэлснээс хойш олгогдсон байна. Иймд Засгийн газрын зүгээс хилийн зурваст олгогдсон газар ашиглалт, ашигт малтмалын бүх тусгай зөвшөөрлийг нэг бүрчлэн шалгаж, хилээ, газраа цэгцлэхийг Ерөнхий сайд Г.Занданшатар холбогдох албан тушаалтнуудад үүрэг болголоо.

“Боомтыг хөгжүүлнэ”, “эдийн засгийг дэмжинэ” гэх нэрээр халхавчлан улсын хилийн зурваст газар олгож, ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл олгосон явдал нь хууль зөрчсөнөөс гадна Монголын ард түмний язгуур ашиг сонирхол, үндэсний аюулгүй байдалд аюул занал учруулсан, авлига, ашиг сонирхлын зөрчилтэй шийдвэр бөгөөд улсын хил хамгаалалтын дэглэмийг сулруулах бодит эрсдэлийг бий болгосон гэж үзэж байна. Монгол Улсын Ерөнхий сайд, Засгийн газар энэхүү хууль бус үйл ажиллагааг хэрхэвч хүлээн зөвшөөрөхгүй гэдгийг Ерөнхий сайд хатуу анхаарууллаа.

Мөн хилийн зурвас бол хатуу дэглэмтэй, төрийн хяналттай, аюулгүй байдлын бүс хэвээр байх ёстой. Хууль зөрчиж, эрх мэдлээ хэтрүүлсэн шийдвэр гаргасан, зөвшөөрөл олгосон, дэмжсэн албан тушаалтнуудад хуулийн дагуу хатуу хариуцлага тооцно гэлээ.

]]> zulaa Fri, 13 Feb 2026 09:16:48 +0800